HESSİKO
Bütün düğünlerde eksilmeyen bir geleneğe bu oyunumuz da yer vermeyi ön gördük. Sürdürülen bu gelenek nişanlı gençler , gelenin veya oyun oynarken üstün vasıflara sahip kişilerin tanıdıkları tarafından para takılmasıdır . (Yakalanan davulcunun şabaş verilen kişinin başına birkaç kez vurması da o kişiyi şereflendirmek anlamına gelen bir harekettir.
Ağırlığı bakımından 'Boşa su konsa dökülmez' tabiri edilen messiko, Ağrı 'nın vazgeçilmez oyunlarından biridir. Oyunun yavaş tempoda olması biçimi, varlıklı bir seyir içinde olması dolayısıyla dikkat çekicidir. Yöremizde bu ve buna benzer oyunlarda kafasının üzerine içi su dolu bir kap koyup bu suyu dökmeden saatlerce oynayan kadınlara rastlamak sık sık mümkündür. Hesiko oyununda söylenen türkünün doğada bir hassa Ağrı da başlık parasını bulamayanların , başka bir yöntemle evlendiklerini bize bildirir. Türkünün sözlerinden bir kısmı şöyledir.
'Hasan güveydir la Nuray berdile '
Daha geniş bir açıklama yapacak olursak, evlenmeye karar veren Hasan'ın sevdiği kızı alabilmesi için bildiğimiz kız babasına başlık denilen parayı vermek zorundadır . Oysa Hasan çulsuz, ama dürüst, kararlı, alacak sevdiğini... Nasıl ama? Hasan 'ın unuttuğumuz birde kız kardeşi vardır. Güzel mi güzel .İşte Hasan bu kız kardeşini sevdiği kızın erkek kardeşine veya yakın akrabasına verirse başlık sorunu ortadan kalkacaktır. Yani kendi kız kardeşi ile sevdiği kızı birbirleriyle takas etmektedir. İşte takas edilecek durumdaki kız kardeşlere 'Berbi 'denir.
Ağrı' lılar Hessikoyu oynadıklarında duruşlarına , jest ve mimiklerine ellerinden gelen en duygusal ve romantik ifadeyi verirler. Oyuncuların bakışlarına göre yargı verirseniz güçlü bir iç tutkunun etkisi altında kendilerinden geçeceklerini sanırsınız. Ama oyum bittiği zaman yeniden uslulaşırlar o tutkulu halleri de kalmaz . Oyun alaca dizi halindeyken serçe parmaklardan tutulmak suretiyle oynanır. Ancak kadınlar ve erkekler yalnızca kendi aralarında bulunursa iki bölüm halinde de oynanır.
İkinci bölümde ise kolları arkadan parmakları birbirine kenetleyerek tarlada ekinlerin rüzgarın etkisiyle zaman zaman sağa sola sallanmasını göz önünde canlandıran bir ifade ile oyunu devam ettirirler.