|
Güvenk:
Bu oyunun asıl adı ağır güvenk'tir. Bitlis'te gelinle damat düğüne,
hatta gerdek gecesine kadar birbirlerini görmezler. Eskiden motorlu
taşıtlar olmadığı icin gelin damat evine atla veya yaya olarak getirilirdi.
Bunun icin gelin yorgun olurdu. Bu arada gelinin yorgunluğu ve yabancı
oluşu nedeniyle oyun cok ağır oynanır. Yani ağır güvenk'de ağır
kelimesi cok ağır oynanmasından, güvenk ise gelinin güveye tanıştırılmasından
meydana gelir. Son zamanlarda bu oyun sadece güvenk olarak söylenmektedir.
Oyun gelin ile güveyi ailesini tanıştırmayı amaçlar. Kadınlar karşılama
biçiminde oynadığı gibi, karma olarak da oynanmaktadır. Halay türü
bir oyundur.
Nare:
Halay türündedir. Kadın erkek bağlı dizilişte oynanan ağır ve yalın
bir oyundur
Çarşıda Atlas:
Sözlü, bağlı ve kadınlar arasında oynanan bir halay türüdür. Tutuşmalar
omuzdandır. Sert ve evinimli figürleri vardır. Def eşliğinde oynanır.
Bu oyun, erkekler arasında daha sert figürlerle oynanır
Memoş:
Kadınların tek mendil ve def eşliğinde bireysel olarak oynadığı,
bir oyundur. Bu oyunda, erkekler arasında sert ve hızlı figürlerle
oynanır.
Bolağ (Balık):Attım Havaya:
Def eşliğinde oynanan kadın halaylarındandır. Omuzlar birbirine
değecek biçimde parmaklarının kenetlenmesiyle oluşur. Ağırlama bölümü
bitirilip ikinci bölüme geçilirken, bağ çözülür, önde ve yanlarda
el çırparak oynamaya devam edilir.
Tiringo
Ellerde kırmızı ve ak mendiller vardır. Mendiller sallanarak sağa
sola, ayaklar çapraz .atılarak oynanır yalnız .kadınılar yada yalnız
erkekler arasında oynandığı, gibi karma oılarakta oynanmaktadır.
Temirağa
Halay türünde çok yavaş başlayıp giderek hızlanan bir oyundur. Parmaklardan
tutuıarak kızlar ve erkekler ayrı olarak oynanır. Karma olarak da
oynandığı görülür.
Dello
Birbirine karşı iyi geçimli olan köylerin birinde arasıra bütün
köylüler toplanıp birlikte oyunlar oynarlardı. Bu oyunlara genellikle
herkes katlırdı. Katılamayan kişiler zorla getirilirdi. Günlerden
bir gün oyun yerine gelemeyen DELLO isimli birinin evine gidilir.
O rahatsız olduğu nedeniyle gelemediğini söyleyip onlara evinde
bir oyun oynamayı teklif eder. Dello'nun teklifini kabul ederler.
Oyun başlayınca hiç bilmedikleri, görmedikleri oyunla karşılaşınca
bu oyuna ismine hitaben Dello oyunu adını verirler. Erkekler oynar,
kızlar da oynayabilir.
Botane
Bu oyunu Bitlis'te daha ziyade Siirt tarafına yakın köylerden geldiği
tahmin edilmektedir. İsmi Siirt'e yakın botan çayınandan gelip,
oyundaki hızlı ve aniden yavaşlıyan figürlerin bu çayın akışını
adeta canlandırmaktadır.
Çayın düz akması, sular kabarınca çoşması ve etrafına taşması gibi.Kızlar
ve erkekler beraber oynar.
Adley
Bu oyun erkek ve kızların birlikte oynadığı halaylardandır. Erkek
ve kızların ayrı ayrı oynadrkları halay türü oyunlar yanı sıra bu
oyunda ayrım yapılmaksızın beraber oynama genel bir kaidedir.
Gezal
Genellikle Bitlis'te eğlenceye yavaş oyunla başlanır. Sonra daha
hızlı oyunlara geçilir. Ayrıca hızlı oyunlardan sonra yine dinlenmek
amacıyla yavaş oyunlar tercih edilir. Bu tür oyunlar gruplar halinde
ve karşılıklı maniler söylenerek oynanır. Bu oyunlara genellikle
Berite ismi verilir. Gezal oyunu da karşılıklı türküler maniler
söyleyerek oynanan oyunlardan birisidir. Erkekler ve kızlar beraber
oynarlar.
Dokuz Ayak
Bu oyunun esas orjinal ismi NEHPİ'dir Oyunda ayagın dokuz defa sallanması,
yani dokuz sayılı bir oyun olması nedeniyle bu ismi almıştır. Omuzlardan
tutularak oynanan bu oyunda genellikle ayak figurleri ve ayaklardaki
haraketlilik, canlılık önem taşır. Erkek oyunudur.
Harkuşta
Dugun demek başladığı zaman bütün köy halkı ve civar köyler oraya
taşınır. Burada durup dinlenmeden, bıkıp usanmadan saatlerce oyunlar
oynanır.Bu arada koyün delikanlıları ve: pala bıyıklı cengaverleri
civardan gelen ve kendi köylerinde bulunan yetişkin kızlara kur
yapmak isterler. Oyunlar içinde sertlik hakimdir. iki tarafa ayrılan
genç1er sanki bir savaş meydanındaymış gibi karşısındakine düşman
gibi bakarak, müziğin ritmine uyarak kıran kırana bir gösteri yaparlar.
Sert vurma ve vurulan ellerden ses çıkarma kızlar arasında çok rağbet
görür. Oyunda tamamen sertlik ve ciddiyet hakimdir. Halk bu ayuna
vuruş ve darbe anlamına gelen Harkuşta adını vermiştir. Bir halk
sözcüğü alan harkuşta aynı şekliyle günümüze kadar gelmiştir.
Meyroki
Oyun benzetmeden başka bir şey degildir. Oyun figürlerine bakılarak
ismini almıştır.Meyroki oyununda, ileriye gidişlerde düz bir gidiş
yerine önce saga dogru bir yürüyüş sonra sola doğru bir yürüyüşle
yay çizilir. Bu sarhoşların fazla içtikten sonra yolda yürümelerini
andırır. Bunun için oyuna mey: içki, ro: yol ve -ki tamlama eki
ile içki yolu anlamını taşıyan bir isim konulmuştur. Meyroki oyunu
için ikinci bir rivayet vardır. Meyroki oyununa konu olan Meyro
adı cins isim bozmasından meydana geımiş bir kahramandır. Meyronun
asıl adı Meyrem'dir. Ama halk kolayıık olsun diye Meyrem'i Meyro
diye çevirir. Meyro meydanda davul zurna çalınca köy delikanlıları
ile birlikte kendinden geçer, kendinden degişik figürler katarak
oyunlar oynar. Bu halkın çok hoşuna gider herkesin dilinde Meyro'nun
oyunları vardır. Halk her seferinde Meyro'nun oynadıgı oyunlar manasında
meyroki deyip geçer. Bu isim böylece günümüze kadar gelir. Hem kız
hem erkekler arasında oynanır. Sertlik gostermez. Daha ziyade titreme
ve gosteriş oyunudur.
Sepe
Bu oyunun asıl ismi Se- pi'dir. Se üç, Pi: ayak demektir. Bu üç
ayak anlamındadır. Bu üç ayakta sag ayağın one doğru sallanmasından
sonra bir es yapıp sol ayakla bir duraklama yapılır. Sonra yine
sag ayağın üçlemesine geçilir. Bundan dolayı halk arasında üç ayak
anlamını taşıyan ve halay bö1gesi oyunlarının bariz karakteristiğini
taşıyan bu oyuna Sepe denilmiştir. Erkek oyunudur.
Garzane
Halay bolgesi karakteristik ayunlarından alan halaya Bitlis'te Garzane
denir. Bu oyun Bitlis'in batı kesiminde çok yayılmıştır. Burasıda
Garzan denilen bolgeye yakın oldugu için orada yaygın bir oyun olduğu
için bolgenin ismine hitaben Garzane adı verilmiştir. Erkek oyunudur.
Pappori
Pappori genellikle ayak figürleriyle oynanan bir oyun oldugu için pappo:
ayak, -i: ismin "i hali ve r. kaynaştırma harfidir. Bütün figürler
ayakta toplandıgı için bu ismi almıştır. Kisaca ayak oyunu anlamında
kullanılır. Erkek oyunudur.
|