|
İç
çamaşırları pamuklu, uzun ve rahat, bazen desenli bazen beyaz olur.
İç Gömlek KİRAZ'ın boyun kısmı V yaka, kolları bileğe kadar, daha
sonra kolun devamı, yaklaşık 1.5-2 m uzunluğunda KOLÇAK'la bir bütündür.
Kolçakların görevi iş yaparken kol ağızlarının kirlenmemesi içindir.
İş esnasında bu sarkıtlar kola bağlanır.
Kirazın üstüne, kloş biçilmiş, yünlü kumaştan ve lastikli, belden
büzmeli İÇ ETEK giyilir. Bunun üzerine, kolları ve etekleri uzun
genellikle kadifeden yapılmış, üst kısmı bele kadar kapalı alt kısmı
ön tarafı açık olacak şekilde büzgülü ve etek kısımları işlemeli
olan bir entari FİSTAN giyilir. Bu kıyafet türüne bazı yerlerde
tümüne FİSTAN adı verilir. Gene bu entari maddi duruma göre ipekten
ve yünlü kumaştan da olabilmektedir.Ayrıca entarinin kol ağızları,
etek kısımları ince sim işlemelidir. Entarinin üzerine de gene aynı
kumaşlardan yapılmış ön tarafından cepli YELEK veya kolları uzun
CANFES giyilir. Bu yelekler bol işlemeli ve kısa boylu olur.
Bele, çeşitli kumaştan desenli KUŞAK bağlanır. Kuşağın üzerine günlük
yaşantıda bir önlük BERVANEK bağlanır. Ön kısıma bağlanan bu önlük
sentetik kumaştan ve büzgülü bir şekilde dikilir.
Altta pamuklu kumaştan BASMA şalvar DON vardır. Üstten lastikli
ayak bileklerinin çift düğmeli veya lastikli olup desenlidir. Çoraplar
yine yerli yünden çeşitli desen ve renklerdir. Ancak bu yörede çoraplardaki
desenlerde anlamlar bulmak mümkündür. Evli bekâr, dul, çocuklu,
çocuksuz gibi.
Ayakkabı olarak REŞİK giyilebildiği gibi sığır derisindoen yapılma
tek parça PAPUÇ,ÇARIK ve son zamanlardada BOĞABAŞ denen siyah lastik
ayakkabılardır.
Kadın başı yine kültürlere göre özellikler göstermektedir. Bunlardan
biride kırmızı fes ve buna ilişik sırma ipten püsküller bulunur.
Bu püsküller arka tarafta kırk örgü şeklinde olur ve bunların üzerine
çeşitli kurdele, boncuklar takılır. Bunun tümüne birlikte KOFİ denir.
Kofinin ön tarafında maddi duruma göre altın, gümüş, boncuk gibi
zihnet eşyaları ile süslüdür.En üstündeyse püsküllerin çıktığı yerlerde
sim işlemeler mevcuttur. Kofinin başta durması için bunun üzerine
baş bağı olarak genellikle kırmızı KREP bağlanır. Ön taraftan başlayıp
arkada düğümlenen çeşitli poşiler bağlanır.Bu poşiler düğünlerde
veya gelinlerde yedi ayrı renkte olur ve adına HEFTE RENK denir.
Aksesuar olarak gene maddi duruma ve inançlara göre değişir.
Çeşitli kültürlerin kaynaşıp bir yaşam tarzı oluşturan Van'da bireysel
olarak değişikliklere rastlanır.fakat genel ortamda ayrıntıların
farklılığı vardır. Ama kültür aynıdır.Onun için zengin Folklorik
yapıya sahip bu ilimizde tek tek mahallerden köylerden kabile ve
aşiretten söz etmek çok uzun bir konu olduğundan kısaca bazı giysilerde
şöyle bakabiliriz:
1921-26 yılları arasında KARAKÖSE (Ağrı)'da 7. Aşiret Süvari Tümen
komutanlığı, 8. Aşiret Süvari Komutanlığı, Revandiz-VAN havalisi
komutanlığı ve VAN VALİLİĞİ VEKKİLİĞİ görevlerinde bulunmuş olan
SÜLEYMAN SABRİ PAŞA'nın Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü tarafından
yayımlanan VAN TARİHİ kitabında giysilere özgü bazı örneklemeler
aynen şöyledir :
Haydaran ile batısındaki Cibranlı, Hasenanlı, Spiki ve civarı aşiretlerinin
kıyafetleri birdir. Bunlar ; Şikak ve Ertuşiler arasında kıyafet
bakımından büyük farklar vardır.
1.
Van Gölü'nün Kuzey ve Kuzeybatısındaki bölge halkı ile Erzurum Vilayeti
içinde bulunanlar da dahil olduğu halde Haydaranlı, Hasenanlı, Cibnanlı
ve İlh.. Murad ve Fırat havzasındaki bütün aşiretlerde esas kıyafet
uzun, tepesi kubbeli, ortası dar. Aşağısı geniş beyaz külâh üzerine
sarılan püsküllü bir yazma ile beyaz don ve şalvar, koyun veya keçi
derisinden kolsuz ve önü açık bir yelek, kuşak ve hançerden ibarettir.
2.
Van Gölü güneyinde Zab Nehri'nin güneyindeki dağlık bölgede kısa
külâh, püsküllü yazma, Şal şapik denilen şaldan çizgili ve gayet
geniş bir şalvar, kısa bir salta giyilir.Dokumacılık bu bölgede
ilerlemiştir.
Göçerleri taklit ederek Agel Takke = Kefiye de kullanırlar
3 İran sınırına yakın yerlerde, Başkale ve Saray kazasında siyah
ve püsküllü
yazma ile uzun külâh, yakası dik ve önü kopçalı, belden büzmeli,
dize kadar
bir ceket, üzerine bir keçe yelek, dar bir şalvar giyilir.
Batı
Anadolu'da Zeybeklerin külâhları, püsküllü yazmalariyle Kürtlerin
ve Dersimlilerin külâhları tamamiyle birbirine benzer.
Kadınlar genellikle Azerbeycan Türkleri, Batı Anadolu, Antalya ve
Adana havalisindeki Yürükler gibi giyinmektedirler.
|
