|
 |
| VAN
YÖRESİ FOLKLORU - YEMEKLERİ |
|
Van'da
ev hanımları veya genç kızların ev işleri arasında iyi yemek yapmakta
bir maharet ve önem isteyen konudur. Van'a özgü bazı yemekler ise
şunlardır
Tandır Ekmeği, kayganak, keledoş, murtuğa(çatçingir), kurutaşı,
bulgur aşı, ayran aşı, eşkili, tandırda balık, kükürt köftesi, şille,
peluze, helise, cızlık, sengeser, kavut, keşgek, helim aşı, çırtma,
cacık ve taptabayı 'dır. Birini örneklersek
EŞKİLİ = Bol miktarda kavurma, evelik veya ıspanak iyice
kavrulur. İçine suda ıslatılmış erik (Alça) pastili atılır.Daha
sonra su ilave edilip kaynamaya bırakılır. Kişniş (üzüm)ilave edilerek
yemeğe daha bir lezzet verilmesi sağlanır.
|
 |
Van'ın
yemeklerinden bahsederken en önemli aşı olan TANDIR EKMEĞİ geleneğidir.
TANDIR EKMEĞİ = Tandır ekmeğini ev halkı yapmıyor yaptırtıyorsa
bunu yapan kadınlara KEYVENİ denir.
Hazırlanan hamur orantılı bir şekilde KİNDİREK (yufka açma merdanesi)
ile açılır, oklava ile düzeltilir ve inceltilir. Tandırdaki ateşi
kıvamına getirmek için KÖSEV (Ateş karıştıran sopa) kullanılır.Daha
sonra bu ince yufkalar MAZRAKA (Tandıra yufka vurmak için kullanılan
özel bir yastık) ile tandıra vurulur.(yapıştırılır),pişmesi beklenen
bu Lavaş ekmekler daha sonra tek tek alınarak yenmeye sunulur.TANDIR
EKMEĞİ genellikle haftalık yapılır ve kuruduğu zaman hafif bir su
serpilerek yumuşaklık kazandırılır.
Gene aynı tandırda daha etlice ve ortası delik bir ekmek daha yapılır.
Bu sade olduğu zaman TAPTAPA adını alır içine MURTUĞA (yağ, un, yumurtadan
yapılan bir bulamaç) konarak pişirilir bunada yörede KATE denir.
Evin bir köşesinde veya daha büyük evlerde özel TANDIR EVİ bulunur.
Tandırın ekmekten sonra da görevleri devam eder, Tandır ocağının üzerine
uzatılan HEÇİRDEK (Tandır için yapılmış özel bir demir'in) üzerine
konan bombeli bir saç üzerinde de daha ince olan bir lavaş yapılırki
bunada SAÇ EKMEĞİ denir.
Ocak ve fırınların olmadığı zamanlarda ise gene HEÇİRDEK üzerinde
evin yemekleride pişirilirdi.
En son, geceleri ise kalan ısıyla, ev halkı buraya ayaklarını uzatır,bellerine
yorganlarını sararak yatma vaktine kadar sohbet edilirdi.
Van'da yemekleriin özellikleri olduğu gibi çokluğuda dikkat çekmektedir.bunun
içindirki yemekleri üzerine bir çok mani ve şiirler yazılmıştır. Yöresel
yazar ve ozan Kaya KAYA ÇELEBİ'den iki güzel örnekleme = |
|
AYRAN
AŞI VE KONUK =
Vile balam, sen hardasan şimdi gonuk gelecek, Balam(yavrum) Hardasan(Nerdesin)
Al kilimi ser hevşiye efen gelse kızacak, Hevşi (avlu ) Efen (baban
)
Vaya batmış ocağa bak, ayran aşı daşacak, Vaya (yerin dibi)
Tez ol koku çıktı, şimdi balık yanacak.
Gız
men nedim elim işte çatlanguşi yuyiram. Çatlanguşi (Yöre. Ot)
Bir tereften bulgur seçtim, pilava su goyiram,
Pembe eze haber salıp, biraz sora gelecek, Eze (Teyze)
Çarçenk galdım aş bişmedi be ne zıkkım yiyecak. Çarçenk(çaresiz)
Gız
gan gusmiş, sen de durma semaveri ataşla,
İstikanlar eyvandadır, şekeri gır hazırla, İstikan(bardak) Eyvan(balkon)
Oğul, uşak tökülmeden, sufrayı ser hazırla Uşak (çocuk)
Lembekiye çökelek koy, duz doldur nemektana Nemektan(tuzluk) Lembeki(toprak
Çanak)
Afat yemiş o nedirki, geveliyisen eğzında,
Ayak üste az babalan, zeher zıkkımın ola, Babalan (az ye)
Aş balığı sen bitirdin, ciğerin ağzan gele
|
 |
|
Misafirler
ne yiyecek ataş başan töküle…
VAN'A AİT YEMEKLER GEÇİDİ=
Gel gardaş oturak tandır başına
Salliyah gaşığı ayran aşına
İlitmeyi apar sen öz gardaşına İlitme (Yör. Yemek)
Guymak sana keşgek sana aş mana Guymak (kaymak) Keşkek (yör.yem),
Gel bacım gel balığ tandırda yandı
|
 |
|
Bulgur
pilavida demini aldı
Helim aşı pişti, keledoş galdı Helim aşı, keledoş(Yöresel Yem.)
Çırtma sana gavut sana aş mana Çırtma, Gavut (yör.yem.)
Gel
ağam bağdaş gur sufra başına
Zeyturun doğriyah gurut uşına Zeyturun (yör.ot)Gurut (yör.yem)
Şahnagiranı al kendi garşına
Cılbır sana guymak sana aş mana Cılbır(yör.yem)
Gel
anam gel bulgur aşı taşacak
Yağini geynati helva yanacak Geynati (kaynatıyor)
Kabuska pişmedi nece olacak
Cızlık sana ayran sana aş mana Cızlık (yör.yem)
Gel
efe gel, anam şille pişirip Şille (yör.yem)
Gızlar tarladan pencer döşürüp Pencer(pancar) Döşürüp(sökmek)
Nehre ayranından cacık çürüdüp Nehre(yayık)
Zehre sana zıkkım sana Aş mana…
|
|
|
|
|
|
