Halk Danslarına Kavramsal Bir Yaklaşım - Ali Çavaz

Halk Danslarına Kavramsal Bir Yaklaşım - Ali Çavaz

KÜLTÜR UYGARLIK FOLKLOR VE SANAT BAĞLAMINDA
HALK DANSLARINA
KAVRAMSAL BİR YAKLAŞIM
Ali ÇAVAZ
* Bu makale Ali Çavaz’ın yayımlanma aşamasında olan yukarıdaki başlıkla ilgili kitap çalışmasının önsözünden yazarı tarafında kaleme alınmıştır.
 
HALK DANSLARI

KÜLTÜR


İNSANIN DOĞAYLA KURDUĞU YAŞAMSAL İLİŞKİLER, İNSANLIĞIN GEÇİRDİĞİ TARİHSEL DÖNEMLER, ÜRETİM-PAYLAŞIM-TÜKETİM BİÇİMLERİ VE İNSANIN DİĞER CANLILARDAN FARKLI OLARAK ÜRETİCİ-YARATICI- DÖNÜŞTÜRÜCÜ ÖZELLİĞİNDEN DOLAYI KÜLTÜRLE İLGİLİ YÜZLERCE TANIM VE YAKLAŞIM VARDIR. KÜLTÜR ALANINDA BİNLERCE ARAŞTIRMA, MAKALE, KİTAP, TANIM, AÇIKLAMA V.B BULABİLİRSİNİZ. BUNLARA YENİLERİ EKLENEBİLİR, BİLİNENLER DEĞİŞEBİLİR, DÖNÜŞEBİLİR. BU DURUM İNSANIN VE ONUN YARATTIĞI KÜLTÜRÜN ‘DİNAMİK’ ÖZELLİĞİNDEN KAYNAKLANMAKTADIR. ÇÜNKÜ İNSANIN KENDİSİ BİR YÖNÜYLE DİĞER CANLILARDAN FARKLI OLARAK ‘KÜLTÜREL BİR VARLIKTIR’. YANİ KÜLTÜRLE EVRİLEN VE AYNI ZAMANDA KÜLTÜR YARATAN BİR CANLI.
KÜLTÜR KAVRAMI VE KAPSAMI İLE İLGİLİ SOSYAL BİLİM İNSANLARININ 124 KAYDA DEĞER KÜLTÜR TANIMINI ÖNEMLİ BULMASIDIR. BUNUN DIŞINDA DA BİNLERCE TANIM BULUNABİİR.
KİŞİSELTARİHİMDE KÜLTÜR KONUSUNDA (ÖZELLİKLE FOLKLOR/HALK KÜLTÜRÜ) YAPTIĞIM ÇALIŞMALAR VE GEÇTİĞİM AŞAMALARDAN SONRA DÜŞÜNCEMİ BİR CÜMLE İLE İFADE EDERSEM ‘KÜLTÜR; İNSANLARIN YARATTIĞI DOĞADA OLMAYAN ‘YAPAY’ OLAN MADDİ (SOMUT) VE MANEVİ (SOYUT) ÜRETİMLERDİR YA DA HER ŞEYDİR‘ CÜMLESİYLE ÖZETLENEBİLİR.
HALK DANSLARI DA HALK KÜLTÜRÜNÜN BİR PARÇASIDIR. BİR KÜLTÜRÜN VEYA İNSANİ DURUMLARIN DANS YOLUYLA BEDENSEL ANLATIM BİÇİMİDİR. AİT OLDUĞU KÜLTÜRÜN ÖZELLİKLERİNİ TAŞIR. ÖZNELDİR SADECE AİT OLDUĞU KÜLTÜRE BENZER DİĞER KÜLTÜRLERİN DANSLARINDAN AYRIDIR, DOLAYISIYLA AİT OLDUĞU KÜLTÜR İSİMLERİNE GÖRE BETİMLENMİŞLERDİR.
BİR COĞRAFİ BÖLGEDE ÖRNEĞİN KARADENİZ BÖLGESİNDE FARKLI KÜLTÜRLERE AİT DANSLAR VARDIR. BU HALK DANSLARI AİT OLDUĞU KÜLTÜRÜN İSMİYLE YA DA O KÜLTÜRE AİT İNSANLARIN HALK DANSARINA VERDİĞİ İSİMLE BETİMLENİR. ‘LAZ HALK DANSLARI’ ‘GÜRCÜ HALK DANSLARI ‘TÜRK HALK DANSLARI’ ‘RUM HALK DANSLARI V.D’ AYRICA HORAN/HORON/HORUN/HOROM* DİYE BİR GENELLEME SÖYLEM BÖLGE HALK DANSLARINI TANIMLAMADA HALK TARAFINDAN KULLANILMAKTADIR. HALK DANSLARININ YAPISAL DURUMLARINA/ÖZELLİKLERİNE GÖRE İSİMLENDİRME DE ÖNEMLİ BİR ETMENDİR ‘SALLAMALAR’ ‘YENLİK’ ‘DİK HORON’ GİBİ İSİMLENDİRMELER VARDIR. SANAYİ DÖNEMİNE BAĞLI GELİŞEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE (ULUSLAŞMA SÜRECİ) İSE HALK DANSLARIMIZ ŞEHİR KASABA İSMİYLE ADLANDIRILMIŞTIR ‘TRABZON’ ‘AKÇAABAT ‘ANAMUR’ ‘SİLİFKE’ ‘MUT’ ‘KİLİS’ ‘GAZİANTEP’ ‘KARS’ ‘ARDAHAN’? HALK DANSLARI GİBİ. ASLINDA BUNLAR HALK DANSLARININ SAHNELENMESİYLE BİRLİKTE ORTAYA ÇIKAN YÖRE BAĞLAMINDA İSİMLENDİRMELER VARYANTLARDIR.
BU AÇIKLAMALAR DOĞRULTUSUNDA‘UYGARLIK/MEDENİYET’ KAVRAMINA DOĞRU YOL ALABİLİRİZ.

UYGARLIK/MEDENİYET

İNSANLIĞIN YARATTIĞI MADDİ VE MANEVİ KÜLTÜREL DEĞERLERİN YOĞUNLAŞMASI, GELİŞMESİ SONUCUNDA ORTAYA ÇIKTIĞI TOPLUMLA BİRLİKTE KENDİ COĞRAFYASINDA VE FARKLI COĞRAFYALARDA BİRÇOK TOPLULUK VE TOPLUMU HER YÖNDEN ETKİLEYEN, ETKİSİNİ SÜRDÜRDÜĞÜ YERLERDE YAŞAYAN İNSANLARIN/TOPLUMLARIN YAŞAMA BİÇİMİNİ DEĞİŞTİREN, KİMİ ZAMAN KATKI SAĞLAYAN KİMİ YERLERDE DEĞİŞTİREN VE UZUN ZAMAN SÜREÇLERİNDE GENİŞ İNSAN TOPLULUKLARINI DERİNDEN ETKİLEYEN BİR OLGUDUR.
UYGARLIK OLGUSUNU ANLAYABİLMEMİZ İÇİN İNSANLIK TARİHİNDE ÇOK ÖNEMLİ OLAN AVCI TOPLAYICI DÖNEM-NEOLİTİK DÖNEM/SULAMA TARIM DÖNEMİ-SANAYİ DEVRİMİ VE TEKNOLOJİK GELİŞMELER DÖNEMİ AŞAMALARI İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLERİ VE GELİŞMELERİ İNCELEMEMİZ GEREKMEKTEDİR.
SOSYOLOJİK ARAŞTIRMA VE ÇALIŞMALARA GÖRE ‘AVCI TOPLAYICI DÖNEM’ İNSANLIĞIN TARİHSEL SERÜVENİNDE YAKLAŞIK BİR MİLYON YIL OLARAK TARİHLENMEKTDİR.
UYGARLIKLARIN ORTAYA ÇIKTIĞI ‘NEOLİTİK/YENİ YAŞAM DÖNEMİ İSE; İNSANLARIN SULAMA TARIM YAPMASIYLA BİRLİKTE ANADOLU TOPRAKLARINDA BAŞLAMIŞTIR.
ÖZELLİKLE MEZOPOTAMYA’DA BAŞLAYAN YERLEŞİK YAŞAMA BİÇİMİ, İNSANLIĞIN YAŞAM SERÜVENİNDE ÖNEMLİ BİR KIRILMA NOKTASI OLUP GÜNÜMÜZE IŞIK TUTMASI BAKIMINDAN ÇOK ÖNEMLİDİR.
URFA ‘GÖBEKLİ TEPE’DE (NEVALA ÇORİ) ORTAYA ÇIKARILAN YENİ ÖREN YERLERİNDE YAPILAN ARAŞTIRMALAR DAHA ÖNCELERİ GÜNÜMÜZDEN 12 000 ÖNCEYE TARİHLENEN NEOLİTİK DÖNEM ‘GÖBEKLİ TEPE’NİN BULUNMASIYLA 3000 YIL DAHA GERİYE GİDEREK GÜNÜMÜZDEN 15 000 YIL GERİYE UZAMIŞTIR. YENİ BULGULARLA BU TARİH DAHA GERİLERE GİDEBİLİR.
ÖZELLİKLE NEOLİTİK DÖNEM SONRASI ORTAYA ÇIKMAYA BAŞLAYAN ANADOLU UYGARLILARINI İNCELEMEMİZ GEREKMEKTEDİR.
ŞİMDİ BU UYGARLKLARA KISACA BİR GÖZ ATALIM.

SÜMER : (M.Ö 4000-2000) Mezopotamya da kurulan ilk önemli uygarlık.
BABİL : (M.Ö. 2105 – 1806) Mezopotamya'da, adını aldığı Babil kenti etrafında MÖ 1894 yılında kurulmuş, Sümer ve Akad topraklarını kapsayan bir imparatorluktur
AKAD : (M.Ö 2300) Mezopotamya uygarlıklarından.Gutilere devrettiler.
HURRİLER (M.Ö 3000-1400) Hurriler; M.Ö 3000 de Mardin çevresinde görüldüler
LUVİLER : (M.Ö 2300') Anadolu’nun yerli halklarından
HİTİT-ETİ : (Anadolu M.Ö 1800-1200)
FRİGYA Sakarya ile Büyük Menderes'in yukarı çığırları arasında kalan bölgeden ismini alan ve bu coğrafyada uygarlık kuran Anadolu halkı.
ASURLAR: (M.Ö1900-612) İlkçağda, Ortadoğu'nun en büyük imparatorluklarından biri olmuştur. taşımışlardır.
LİDYA (M.Ö1500- 546
İYONYA : (MÖ.100-133) İlkçağda, Ortadoğu'nun en büyük imparatorluklarından biri olmuştur. M.Ö. 2. binyılın başından itibaren özellikle Anadolu'da koloniler kurmuş, Anadolu'ya yazıyı taşımışlardır.
COMMAGENE : (M.Ö 1 YY)
MİLET/MİLETOSLAR : Miletos MÖ 6. yüzyılın ilk yarısında bir deniz imparatorluğu merkezine dönüşmüştür'Büyük Menderes Nehrinin hemen ağzına yakın deniz kıyısında bir antik liman şehridir
MED : (M.Ö 854-550) Güneydoğu-Doğu Anadolu ve İran topraklarında yaşadılar
ELAMLILAR : Başkenti Susa olmak üzere Aşağı Dicle Vadisi’nde kurulmuş devlettirElamlıların tarih sahnesine çıkışlarına ilişkin ilk yazılı bilgiler, İO 2450 yıllarına tarihlenen Sümerce çivi yazılı belgelerden elde edilir.
ROMA : : MÖ 9. yüzyılda İtalya Yarımadası'nda kurulan Roma şehir devletinden doğarak tüm Akdeniz'i çevreleyen muazzam bir imparatorluk haline gelen medeniyetin adıdır. Yaklaşık 1200 yıl boyunca varlığını sürdürmüş olan Roma uygarlığı bir monarşiden oligarşi ve cumhuriyetin bileşimi bir demokrasiye ve daha sonra da otokratik bir imparatorluğa dönüşmüştür
BİZANS : Roma İmparatorluğu'nun 395'te Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmasıyla ortaya çıktı. Başkenti Roma olan Batı Roma İmparatorluğu 5. yüzyılda Germen kabilelerinin İtalya'yı istila etmesi sonucu yıkıldı. Merkezi Konstantinopolis (bugünkü İstanbul) olan ve Bizans İmparatorluğu da denen Doğu Roma İmparatorluğu ise, bin yılı aşkın süre varlığını sürdürdü.
SELÇUKLU : Selçuklu Türklerinin Anadolu coğrafyasında kurmuş olduğu devlet. 1098- 1243
OSMANLI : -1922 yılları arasında varlığını sürdürmüş Türk ve İslam devleti. Doğu Avrupa, Güneybatı Asya ve Kuzey Afrika'ya kadar topraklarını genişletmiş ve 16. yüzyılda dünyanın en güçlü imparatorluğu halini almıştır

MEDENİYETLER BEŞİĞİ ANADOLU’NUN HER UYGARLIKLA İLGİLİ HALK DANSLARI BAĞLAMINI KURMAK OLDUKÇA ZORDUR. ANCAK İNSANLIĞIN GEÇİRDİĞ HER TARİHSEL DÖNEMDE HALK KÜLTÜRÜ KENDİ MECRASINDA AKARAK GÜNÜMÜZE KADAR GELMİŞTİR. YANİ HALK KÜLTÜRÜ HER TARİHSL DÖNEMDE O DÖNEMLE BAĞLANTILI GELİŞMELER GÖSTERMİŞTİR AMA KENDİ EVRİMİYLE GÜNÜMÜZE KADAR GELMİŞTİR.. ŞİMDİ GELELİM FOLKLORA.

FOLKLOR KAVRAMI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER

ANADOLU COĞRAFYASINDA ORTAYA ÇIKAN VE BAŞKA COĞRAFYALARDAN ANADOLU’DA GELEN UYGARLIKLARIN DÖNEMSEL ÖZELLİKLERİNİN BİLİNMESİ HALK DANSLARININ DÖNEMSEL BAĞLAMI BAKIMINDAN ÖNEMLİDİR
ANADOLU COĞRAFYASINDA GÖRÜLEN ÇOK KATMANLI UYGARLIKLAR LİSTESİ UZAYABİLİR. KONUMUZ AÇISINDAN BU UYGARLIKLAR DÖNEMİNDE YAŞAYAN HALKLARIN YAŞAM PRATİKLERİYLE ORTAYA ÇIKAN VE AYNI ZAMANADA UYGARLIK DÖNEMLERİNİNDE İZLERİNİ TAŞIYAN HALK KÜLTÜRÜ/FOLKLOR KAVRAMI ÜZERİNE DÜŞÜNCELERİMİZLE YOLUMUZA DEVAM EDELİM.
BİLİNDİĞİ GİBİ ‘FOLKLOR’ KELİMESİNİ İLK KEZ İNGİLİZ BİLİM İNSANI WİLLİAM J. THOMS (1803-1885) 1846 YILINDA ‘ATHENAEUM’ İSİMLİ DERGİDEKİ BİR YAZISINDA KULLANMIŞTIR. KONUMUZ AÇISINDAN FOLKLOR KELİMESİNİN İÇERİĞİYLE İLGİLİ DÜŞÜNCELERİMİZİ KISACA ŞÖYLE ÖZETLEYEBİLİRİZ: HALKLARIN GEÇMİŞ YAŞAM PRATİKLERİ SONUCUNDA ORTAYA ÇIKAN MADDİ VE MANEVİ ÖZGÜN KÜLTÜREL ÜRÜNLERİN VE DEĞERLERİN TOPLAMI OLARAK İFADE EDİLEBİLİR. GEÇMİŞTEN GELEN VE ARKAİK ÖZELLİKLER TAŞIYAN FOLKLORİK ÜRETİMLERİN DÖNEMİN/GÜNÜN İHTİYAÇLARI ÇERÇEVESİNDE YENİDEN ÜRETİLMESİ FOLKLORUN ‘DİNAMİK’ YÖNÜYLE AÇIKLANABİLİR. BU BAKIMDAN İHTİYAÇLARA CEVAP VERMEYEN FOLKLORİK DEĞERLERİ YAŞATMAK BİR HAYLİ ZOR HATTA MÜMKÜN DEĞİLDİR.
FOLKLOR ALANINDA ÇALIŞMALAR YAPAN KİŞİ, KURUMLARIN VE KURULUŞLARIN SIKÇA KULLANDIKLARI ‘YAYMA’ ‘YAŞATMA’ ‘GELECEK KUŞAKLARA AKTARMA’ ‘KORUMA’ ‘ATALARIMIZDAN KALAN KÜLTÜREL MİRAS’ GİBİ YAKLAŞIMLAR İYİ NİYETLİ FAKAT PRATİKTE AYAKLARI YERE BASMAYAN YAKLAŞIMLAR OLARAK GÖRÜLMEKTEDİR. BU AMAÇLA KURULAN BİRÇOK DERNEK HALK DANSLARI ÇALIŞMALARININ DIŞINDA BİR ETKİNLİKLERİ GÖRÜLMEMEKTEDİR. YANİ LAF BÜYÜK İCRAAT KÜÇÜK KALMAKTADIR. YİNE YAYGINBİR ŞEKİLDE GÖRÜLEN ‘FOLKLOR ARAŞTIRMALARI’ DEYİMİNİ ÇOK KULLANAN KURUM VE KURULUŞLARI VAR. ALT VE ÜST BAŞLIK OLARAK KULLLANILAN ‘HALK BİLİM DERGİLERİ VAR. BU DERGİLERİN ÇOĞU BİLİM PERSPEKTİFİNDEN UZAK GÖRÜLMEKTEDİR. YANİ BİZ HALK BİLİM DEDİĞİMİZ ZAMAN BİLİM OLMUYOR BİLİMİN KENDŞNE GÖRE PARAMETRELERİ VAR.
ANCAK FOLKOR ARAŞTIRMALARI VE ÇALIŞMALARI İÇİN BİLİMSEL YÖNTEMLER KULLANILABİLİR. HATTA BAZI ÇALIŞMALAR SONUCUNDA KİMİ FOLKLORİK ALANLAR BAĞIMSIZ BİRER BİLİM DALI HALİNE GELEBİLİR. AMA HALK KÜLTÜRÜ İLE İLGİLİ YAPILAN HER ÇALIŞMA ‘HALK BİLİMİ’ GİBİ NE OLDUĞU BELLİ OLMAYAN VE DÜNYA GENELİNDE DE BİLİM OLARAK KABUL EDİLMEYEN BİR YAKLAŞIMLA DEĞERLENDİRİLEMEZ. AYRICA KENDİNİ’ HALK BİLİMCİ’ OLARAK GÖREN, TANIMLAYAN, TANIMLATAN TAYİN EDEN BAZI KİŞİLER DE AYRI BİR PROBLEM…
EĞER FOLKLORU HALK BİLİMİ ŞEKLİNDE TANIMLARSAK BU YAKLAŞIMI BENİMSERSEK AŞAĞIDA SIRALAYIP AÇIKLAMAYA ÇALIŞACAĞIMIZ FOLKLOR ALANINA GİREN TÜM KONULARI TOPTAN BİR BİLİM DALI OLARAK KABUL ETMEMİZ GEREKİR Kİ BU MÜMKÜN DEĞİLDİR. FOLKLORUN BİLİM DİYE BİR DERDİ YOKTUR. ANCAK BİLİM İNSANALARI FOLKLORDAN BİLİM YARATABİLİR VEYA BİLİMSEL DİSİPLİNLER FOLKLORDAN YARARLANABİLİR.. ŞİMDİ FOLKLOR ALANINA GİREN KONULARI AÇIKLAMAYA GEÇEBİLİRİZ. BU ALANLAR FARKLI KATEGORİZE EDİLEBİR. AMA GENEL YAKLAŞIM OLARAK İKİ ANA BAŞLIK ALTINDA TOPLANABİLİR

A-MADDİ/SOMUT/NESNEL FOLKLOR
B-MANEVİ/SOYUT/TİNSEL FOLKLOR VEYA SOMUT OLMAYAN FOLKLOR


YANYANA SIRALANAN KELİMELER GENELDE ANLAMDAŞ OLUP FARKLI KESİMLER BU KELİMELERDEN KENDİNCE UYGUN GÖRDÜĞÜNÜ KULLANMAKTADIR.
SOMUT FOLKORİK OLGU, ÜRÜN VE ÜRETİMLERİ AŞAĞIDA SIRALADIĞIMIZ ALT BAŞLIKLARIN KAPSAMA ALANLARI ÇERÇEVESİNDE FARKLI KONU BAŞLIKLARIYLA KATEGORİZE EDEREK DEĞERLENDİREBİLİRİZ. BUNA BENZER YAKLAŞIM VE SIRALAMALAR ARAŞTIRMACILAR VE BİLİM İNSANLARI TARAFINDAN FARKLI ŞEKİLLENEBİLİR BU NORMAL BİR DURUMDUR.

A-MADDİ/SOMUT/NESNEL/TENSEL FOLKLOR VEYA SOMUT FOLKLOR

HALK KÜLTÜRÜNÜN VEYA GENEL ANLAMDA KÜLTÜRÜN SOMUT MADDİ DOĞAL OLMAYAN AMA DOĞAL METERYALLER KULLANILARAK İNSANLARIN KENDİ BECERİLERİYLE YARATTIKLARI ÜRETİMLER /YARATIMLAR  BÜTÜNÜ OLARAK DÜŞÜNEBİLİRİZ.
İNSANIN YAŞAMASI İÇİN GEREKLİ OLAN BESLENME KORUNMA BARINMA GİBİ İHTİYAÇLARINI GİDERMEK İÇİN ÜRETTİĞİ YARATTIĞI HER TÜRLÜ ARAÇ, GEREÇ, MİMARİ, V.B MADDİ KÜLTÜREL UNSURLAR SOMUT FOLKLOR ALANINA GİRER.
BU BAŞLIKLAR ÇOĞALTILABİLİR VEYA AZALTILABİLİR YA DA FARKLI TANIMLANABİLİR. TASNİFLER BİLİMSEL BİR YÖNTEME KAVUŞUNCAYA KADAR KATEGORİZE ETME, TASNİFLEME ÖZNEL VE NORMAL BİR SÜREÇTİR.

1-MADDİ FOLKLOR KAPSAMINA GİREN KONULARI ŞÖYLE SIRALAYABİLİRİZ.

• EL SANATLARI
• OYUNCAKÇILIK VE OYUN ARAÇLARI
• HALK MİMARİSİ BARINMA KORUNMA VE YAŞAM ALANI YARATMA KÜLTÜRÜ
• GİYİM KUŞAM TAKI SÜS/BEZEK KÜLTÜR VE SANATI
• HALK MUTFAĞI VE BESLENME KÜLTÜRÜ
• HALK TIBBI-HALK HEKİMLİĞİ • GELENEKSEL HAYVANCILIK
• HALK ÖLÇEKLERİ
• HALK EKONOMİSİ
• HALK METEOROLOJİSİ
• GELENEKSEL İLETİŞİM HABERLEŞME KÜLTÜRÜ

2-MANEVİ/SOYUT/TİNSEL SOMUT OLMAYAN FOLKLOR

• GELENEKSEL HALK RESMİ
• HALK EĞLENCELERİ OYUNLAR VE OYUN ARAÇLARI
A-HALK OYUNLARI
B-GELENEKSEL HALK DANSLARI (alt başlıklar uzayabilir konumuz bakımında bu iki Alt başlık tartışılacaktır.)
• RİTÜELLER
• ÇOCUK OYUNLARI
• GELENEKSEL HALK EĞİTİMİ
• HALK TİYATROSU-TEMAŞA SANATI
• HALK MÜZİĞİ
• HALK EĞLENCELERİ
• HALK EDEBİYATI
• HALK DİLİ
• GELENEKLER
• GÖRENEKLER
• ÖRFLER
• ADETLER
• HALK FELSEFESİ
• HALK İNANIŞLARI

FOLKLOR KAVRAMI

YUKARDA GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ FOLKLOR KAVRAMI; İKİ ANA BAŞLIK ALTINDA 29-30 BÜYÜK BAŞLIK, 75-80 ALT BAŞLIK OLMAK ÜZERE 100 ÜN ÜZERİNDE VE HER BİRİ FARKLI ÖZELLİKLER TAŞIYAN, HER KONU BAŞLIĞI BİRER ARAŞTIRMA ALANI OLAN KONULAR/OLGULARDIR. (ALT BAŞLIKLARI BAŞKA BİR YAZIMIZDA AÇIKLAMAYA ÇALIŞACAĞIZ)
YUKARIDA SIRALAMAYA ÇALIŞTIĞIMIZ ANA BAŞLIKLAR ‘FOLKLOR’ KELİMESİNİN GENEL KAPSAMI İÇİNDE DEĞERLENDİRİLMEKTEDİR.
KAVRAMSAL AÇIDAN DERİN, KAPSAMI İSE OLDUKÇA GENİŞ OLAN FOLKLOR KONULARININ HEPSİNİ BİRDEN BİR ‘BİLİM DALI’ OLARAK GÖRMEK GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ PEK MÜMKÜN GÖRÜLMEMEKTEDİR. TÜRKİYE DE ‘FOLKLOR’ DENİNCE GENELDE HALK DANSLARI VEYA HALK MÜZİĞİ ANLAŞILIYOR.
‘FOLKLOR OYNUYORUM’! ‘FOLKLOR OKUYORUM/SÖYLÜYORUM’ GİBİ SÖYLEMLER SOSYAL HAYATIMIZDA YAYGINDIR.
ASLINDA FOLKLOR/HALK KÜLTÜRÜ; İNSANLIĞIN ORTAK/ANONİM KÜLTÜREL BİLGİ, BİRİKİM VE DENEYİM HAZİNESİDİR. BU ÖZELLİĞİNDEN DOLAYI TÜM BİLİM DALLARINA MALZEME SUNABİLİR. BÖYLE BİR HAZİNEDEN ONLARCA BİLİM ALANI/DİSİPLİNİ ÇIKABİLİR.
KONUMUZLA İLGİSİ BAĞLAMINDA İKİ ÖRNEK VEREREK FOLKLOR KAVRAMINI AÇMAYA ÇALIŞALIM. HALK DANSLARI; HALK SANATLARI KAPSAMI İÇİNDE DEĞERLENDİRİLEN FOLKLORİK BİR ALANDIR. GELENEKSEL YÖNTEMLERLE ÖĞRENİLEBİLEN UYGULANABİLEN BİR ÖZELLİĞE SAHİPTİR. FİGÜRATİF YAPILANMALARI ÇEŞİTLİ DİNAMİKLERE BAĞLIDIR. ÖZGÜRLEŞME-ARINMA-EĞLENCE AMAÇLIDIR. BU ŞEKLİYLE BİR BİLİM DALI OLARAK DEĞERLENDİRİLEMEZ. AMA BU HALK SANATI KÜLTÜREL YAPISIYLA BİRLİKTE BAĞIMSIZ BİR BİLİM DALINA DÖNÜŞEBİLİR. O ZAMAN BİZ BUNA HALK DANSLARINI ARAŞTIRAN-İNCELEYEN VE TUTARLI SONUÇLARA VARABİLEN BİR BİLİM DALI DİYEBİLİRİZ. BÖYLE BİR BİLİM DALI DOĞMUŞTUR VE BU BİLİM DALINA ‘DANS ETNOLOJİSİ’ DENMEKTEDİR DÜNYANIN BİRÇOK ÜLKESİNDE ÜNİVERSİTELERDE GENELDE BİR ARAŞTIRMA BÖLÜMÜ OLARAK VARDIR. BU BİLİM ALANI GENELDE HALK DANSLARINI ÖZELDE ETNİK DANSLARI İNCELEYEN VE TUTARLI SONUÇLARA VARMAYA ÇALIŞAN BİR BİLİM DALI OLARAK SOSYAL BİLİMLER İÇİNDE YERİNİ ALMIŞTIR. SONUÇ OLARAK; BİLGİ VE BİLİM ÇOK FARKLI KAVRAMLARDIR DİYE ÖZETLEYEBİLİRİZ .

• HALK DANSLARI-FOLKLORİK DANSLAR-HALK OYUNLARI

HALK OYUNLARIMI DİYECEĞİZ YOKSA HALK DANSLARI MI? TARTIŞMALARI YILLARDIR DEVAM ETMEKTEDİR. HERKES KENDİ YAKLAŞIMI VEYA ALIŞKANLILARI DOĞRULTUSUNDA BU TANIMLARDAN İSTEDİĞİNİ KULLANDIĞI GÖRÜLMEKTEDİR.
DÜNYA GENELİNDE İSE; HALK DANSLARI VEYA FOLKLORİK (FOLK DANCE) DANS TERİMİ YAYGIN BİR ŞEKİLDE KULLANILMAKTADIR. DÜNYADKİ HALK DANSLARI FESTİVALLERİNİN İSİMLERİ BİLİNDİĞİ GİBİ ‘FOLK DANS FESTİVAL’ OLARAK GEÇMEKTEDİR.
TÜRKİYE GENELİNDE BİR KESİM HALK OYUNLARI TERİMİNİ KULLANIRKEN, ÖZELLİKLE ENTELLEKTÜLLER VE BATI EĞİTİMLİ KESİMLER HALK DANSLARI TERİMİNİ TERCİH ETMEKTEDİR. GELENEKSEL ORTAMDA YAŞAYANLAR İSE; HALK DANSLARI İSİMLERİ VEYA KARAKTERLERİYLE HALK DANSLARINI TANIMLAMAKTADIR.
ÖRNEĞİN DOĞU KARADENİZLİLER ‘HORON KURALIM’ ‘HORONA KALKALIM’ GİBİ SÖYLEMLERLE HALK DANSLARI YAPMA İSTEĞİNİ DİLE GETİRİRKEN GÜNEYDOĞULULAR ‘HALAY TUTALIM’ ‘GOVEND’E KALKALIM ’ TRAKYALI’LAR ‘HORA TEPELİM’ ROMAN YAPALIM’ BUNUN GİBİ HER BÖLGE YA DA BÖLGEDEKİ KÜLTÜREL YAPILAR KENDİ KARAKTERİSTİK HALK DANSLARI İSMİYLE VEYA SÖYLEMİYLE KONUYA YAKLAŞIMINI AÇIKLAMAKTADIR.
BU KONUDA GÖRÜŞÜMÜZÜ ŞÖYLE ÖZETLEYEBİLİRİZ; GENEL YAKLAŞIM HALK DANSLARI OLMALI GELENEKSEL ORTAMDA HALKIN KULLANDIĞI TANIMLAMA KABUL EDİLMELİDİR.

HALK DANSLARI NEDİR?

SOYUTLAMAYA VE DOĞAÇLAMAYA DAYANAN ZORLAMASIZ İSTEKLE YAPILAN BİR DANS TÜRÜDÜR. GELENEKSEL HALK SANATLARI İÇİNDE DANS SANATI/DİSİPLİNİ OLARAK DEĞERLENDİRİLMELİDİR. HALKIN KENDİ İÇ DÜNYASINDAN ÇEŞİTLİ ETKİLENMELER SONUCU ŞEKİLLENEN MÜZİKLİ, KİMİ ZAMAN SÖZLÜ, ŞARKILI, KİMİ ZAMAN RİTİMLİ BEDENSEL BİR İFADE BİÇİMİDİR. HALKIN SOYUTLAMA YETENEĞİNİ SERGİLEDİĞİ SANATSAL BEDEN DİLİDİR. BAŞKA BİR İFADEYLE; HALKIN BELİRLİ DÖNEM VE ZAMANLARDA BEDENİNİ KÜLTÜREL OLARAK OLUŞMUŞ, BELİRLENMİŞ ÖZEL HAREKET, YAPI VE ANLAMA-ANLATMA SİSTEMİ İÇİNDE KULLANMASI DÜNYADA GELİŞMİŞ DANS DİSİPLİNLERİNİN ANASIDIR. GELİŞMİŞ TÜM DANSLARIN KAYNAĞI EBESİDİR.
HALK DANSLARINI TARİHSEL/İŞLEVSEL BAĞLAMINDAN SOYUTLANARAK SÖYLENCE KÜLTÜRÜ İLE DEĞERLENDİRİLMESİ VEYA AÇIKLANMAYA ÇALIŞILMASI BİZİ HALK DANSLARI OLGUSUNU ANLAMLANLANDIRMAKTA ZORLANACAĞIMIZ SONUÇLARA GÖTÜRÜR. BÖYLE DEĞERLENDİRMELER GÜNÜMÜZDE ETKİLİ OLAN YANLIŞ BİR YOLDUR. SONUÇLARI BAKIMINDAN KÜLTÜREL YABANCILAŞMAYI, BİLGİLERİN BAĞLAMINDAN/ÖZÜNDEN KOPARILARAK DEĞERLENDİRİLMESİNİ GETİRİR.

HALK DANSLARININ TARİHSEL DÖNEMLERLE BAĞLAMI

DAHA ÖNCE DE BAHSETTİĞİMİZ GİBİ; İNSANLIĞIN GEÇİRDİĞİ ÖNEMLİ TARİHSEL DÖNEMLER HALK DANSLARININ YAPILANMASI İŞLEVİ KONUSUNDA ARAŞTIRMALAR YAPMAMIZ, ANLAMAMIZ VE DOĞRU DEĞERLENDİRMEMİZ AÇISINDAN SON DERECEDE ÖNEMLİDİR.
BU TARİHSEL DÖNEMLERİ ESAS OLARAK ÇOK DETAYA GİRMEDEN ÜÇ ANA DÖNEMDE İNCELEMEMİZ MÜMKÜNDÜR. İNSANLIK İÇİN BÜYÜK DÖNÜŞÜMLERİN YAŞANDIĞI BU TARİHSEL DÖNEMLER AYNI ZAMANDA YAŞAM BİÇİMLERİNİN KÖKTEN DEĞİŞİME UĞRADIĞI TEMEL KIRILMA NOKTALARIDIR. BU DÖNEMLERİ ŞÖYLE SIRALAMIŞTIK.

AVCI TOPLAYICI DÖNEM
NEOLİTİK DÖNEM VE BUNA BAĞLI GELİŞEN FEODAL DÖNEM
SANAYİ DEVRİMİ VE TEKNOLOJİK GELİŞMELER DÖNEMİ


KONUMUZ AÇISINDAN HALK DANSLARININ BU DÖNEMLER BAĞLAMINDA GEÇİRDİĞİ DEĞİŞİMLER, DÖNÜŞÜMLER YENİ YAPILANMALARLA İLGİLİ DÜŞÜNCELERİMİZİ BİR SONRAKİ YAZIYA BIRAKARAK ŞİMDİLİK BURAYA BİR NOKTA KOYALIM.

SELAMLAR.

Ali ÇAVAZ
Folklor Kurumu Halk Dansları Eğitmeni
Halk Kültürleri Araştırmacısı

Sosyal Medyada Paylaş :

1 Yorum

  1. Mehmet Ergen12.04.2014 15:55

    Değerli ALi Kardeşim Bu kapsamlı ve değerli çalışmanız için sizi gönülden tebrik eder ve kutlarım.bu tür bilimsel araştırma ve çalışmalara her zamankiden fazla ihtiyacımız olan bir dönemdeyiz.Folklor dünyası yalnızca oyun ve müzikten ibaret değil,kültür erezyonundan korunmamız için "kültürümüze" daha bir sahip çıkılmalıdır ,bu nedenle böyle ciddi yol gösterici ,istikamet gösteren bilimsel çerçevede ... Tümünü Göster